Τραγούδια / Σκοποί / Νανούρισματα / Μαντινάδες | Κάρπαθος

Κωνσταντίνος Μάνος, Όλυμπος Καρπάθου, 1964


                                                                  Μηλιά μου μες τον εγκρεμό

                                                                 -Μηλιά μου μες τον εγκρεμό τα μήλα φορτωμένη,
                                                                  τα μήλα σου λιμπίζομαι μα το (γ)κρεμό φο(β)ούμαι
                                                                 -Σαν το φο(β)άσαι το (γ)κρεμό έλα (απ') το μονοπάτι
                                                                  να σε χορτάσω με γλυκά και μυρωδάτα μήλα.
                                                                  και πέρνω το στρατί-στρατί, στρατί το μονοπάτι
                                                                  Το μονοπάτι μ' ήβγαλε, σ' ένα ερημοκλήσι
                                                                  που δεν εβρίσκετο παπάς, να μπει να λειτουργήσει (ή "για να το λειτουργήσει")
                                                                  κι είχε σαράντα μνήματα αδέρφια κι αξα(δ)έρφια
                                                                  κι ένα μνήμα παράμνημα, το πιο μικρό (α)που τ' άλλα
                                                                  δεν το 'δα και το πάτησα απάνω στο κεφάλι
                                                                  γροικώ της πλάκας και βογγά και βαριαναστενάζει
                                                                  ποιός είσ' απου με πάτησες απάνω στο κεφάλι
                                                                  απού 'μουν αρχοντόπουλο μεγάλου Ρήγα 'γγόνι.
                                                                  Τη γης δεν επιέντιζα* πεζός να τη περάσω 
                                                                  τώρα την έχω πάπλωμα και στρώμα και κοιμούμαι.


                                                                                                                                     καταδέχουμουν 

Κώστας Μπαλάφας, Όλυμπος Καρπάθου                        George Tsafos, Olympos, Karpathos 


                                                                   Το παράπονο της μηλιάς

                                                                   Στου Kωσταντίνου τις αυλές πηάιν εξετρέχει
                                                                   συνάφορμα του πηαδιού περβόλιν εφυτέψα
                                                                   έχει μηλιές και κυωνιές, δάφνες και κυπαρίσσια
                                                                   και κόκκινες τριανταφυλλιές εμάι με τις άσπρες.
                                                                   Kαι μια μηλιά, χρυσομηλιά, εψήθη κ' εμαράθη
                                                                   κι άλλη μηλιά τής εμιλεί κι άλλη μηλιά τής λέει:
                                                                 - Mηλιά, τα μήλα σε βαρού μη ο καρπός σε κλίνει
                                                                   μη ο περιβολάρης σου απότιστη σ' αφήνει.
                                                                 - Mη'έ τα μήλα με βαρού, μη ο καρπός με κλίνει
                                                                   μη ο περιβολάρης μου απότιστη μ' αφήνει.
                                                                   Ανδρόυνον επέρασεν ωριοκαμαρωμένο
                                                                   στον ίσκιο μου κοιμήθηκε κ' ήφαγε τουν καρπό μου
                                                                   κι από τις ομορφάες του εκλίνα τα κλωνιά μου.


Stergos Skulukas, Karpathos 


                                                                    Δέρνε με μάνα σιανά

                                                                    Δέρνε με μάνα σι(γ)ανά, μη μας ακού' 'πο τη Φραγκιά
                                                                    και 'μένα Φράγκος μ' αγαπά, Φραγκόπουλο 'που τη Φραγκιά
                                                                    κι από τη(ν) πόρτα μας περνά, και Φράγκικα με χαιρετά.
                                                                   -Ώρα καλή Μαντόνα μου,
                                                                   -Καλώς το, το Σουλτάνο μου,
                                                                    Αμ' ήδειρε με η μάνα μου, γιατί μιλείς αντάμα μου.
                                                                   -Αφού η μάνα σου χολιά, δε σου μιλώ πουλί μου πια...


Constantine Manos, Hopscotch on a rooftop, Karpathos, Olympos, Greece 1964


                                                                     Νανούρισμα

                                                                     Κοιμήσου γιε μου καλογιέ, και γιε μου δυοματάρη,
                                                                     για να μου γλυκοκοιμηθείς και ν' αλαφροξυπνήσεις.
                                                                     Να μεαλήνεις να 'ενείς μεάλο παληκάρι,
                                                                     να χτενιστείς να διαρνιστείς, να στολιστείς ν' αλλάξεις,
                                                                     ν' αρματωθείς με το σπαθί και τ' αργυρό κοντάρι.
                                                                     Να καλικέψεις τ' άλογο, που πορπατεί και δρέμει,
                                                                     με τα σελοχαλίναρα τ' χρουσοκεντημένα...

                                                                    ..νάνι νάνι νάνι νάνι κι όπου το πονεί να γειάνει
                                                                    ..νάνι τον υιό μου, και το φως των εμαδιώ μου.


Κωνσταντίνος Μάνος, Το σχολείο, Όλυμπος, Κάρπαθος, 1964


                                                                  Κόρη το μαξελάρι σου

                                                                  Κόρη το μαξελάρι σου, το μεσονύχτικό σου
                                                                  μου το 'στειλες να κοιμηθώ και να τ' ανερωτήξω.
                                                                 -Πε μου μαξελαράκι μου αν μ' αγαπά, η κυρά σου.
                                                                 -Αφέντη ωσάν σου θυμηθεί δυο ωρές το μεσονύχτι...
                                                                  το πάπλωμ' αγκαλιάζεται το μαξελάρι σφίγγει,
                                                                  και το Θεό παρακαλεί ταιρί της να σε κάμει!


Κώστας Μπαλάφας Όλυμπος Καρπάθου                          Κωνσταντίνος Μάνος, Όλυμπος Καρπάθου, 1964


                                                                            Του Φευγού (της Νύχτας)

                                                                            Τ(ί)α μου το παίζεις "του Φευγού"; να φύγεις δε σ' αφήνω..
                                                                            ογιά* ως τα ξημερώματα θα κά(θ)ομαι να πίνω!

                                                                            ογιά: εδώ
                                                                            Ο σκοπός "του Φευγού", παίζεται όταν κάποιος αποχωρεί από την παρέα ή αναχωρει για την ξενιτειά.
                                                                                                     Παίζεται επίσης και τη νύχτα στις πατινάδες (καντάδες) γι' αυτό στην Όλυμπο ονομάζεται και "της νύχτας"

Κώστας Μπαλάφας, Όλυμπος Καρπάθου                      Κ. Μάνος, Όλυμπος Καρπάθου, 1964


                                                                          Ερηνάκι

                                                                          Όσες χιλιάδες μέλισσες μου 'κάμα να ψοφίσου,
                                                                          τόσες χιλιάδες μπαλωθιές στα στήθη τω να σβήσου.


                                                                          Μαντινάδα αγανακτισμένου Καρπάθιου, την περίοδο της Κατοχής, προς τους Ιταλούς που κατέστρεψαν τα μελίσσια του, 
                                                                                                   για να κάνουν πολυβολείο στον χώρο εκείνον.

                                                                                                   Tό όνομά του ο συγκεκριμένος σκοπός το παίρνει προφανώς απ' το τσάκισμα, "Έρη- Ερηνάκι μου" αλλά μπορεί επίσης, 

                                                                                                   ο τραγουδιστής να πει "βάστα χαϊδεμένο μου" και άλλα.


Village Olympos, Karpathos island                                           Pavlos Milof, Karpathos, 1960s


                                                                 Του Διαόλου

                                                                 Γιατί καρδιά μου δεν γερνάς, όπως γερνά το σώμα,
                                                                 μόνο θαρρείς κ' είσαι καρδιά μικρού παιδιού ακόμα.

                                                                 Ψηλό κυπαρισσάκι μου, ψιλόλιγνη μου βέργα,
                                                                 μες την καρδιά μου σ' έκλεισα κι αν ημπορέσεις έβγα.


Enameled sailing ship Earring, Dodecanese, Patmos 18th c.


                                                                         Ζερβός Χορός

                                                                         Σουφράν' από Τσιρύγο και Κάβο Ματαμπά
                                                                         καράβι κινδυνεύει μες τα βαθιά νερά
                                                                         κι ο νιος απού τ' ορίζει κι απού το κυβερνά
                                                                         δε κλαίει το καράβι μή(τ)ε τη σιρμαγιά
                                                                         μόνο το ναυτολόι 'που 'το καλά παιδιά.
                                                                         Κλαίει και τη γυναίκα του τη ροδοσταμνιά,
                                                                         απού την είχε μήνες μόνο δεκαεννιά.
                                                                         Ερήνη, κυρα Ρήνη, όμορφο κορμί...
                                                                         Ποιός θε να σε φιλήσει τη βαθιάν αυγή;


                                                                         Σουφράνο: προς την εκτιθεμένη στον άνεμο περιοχή του τόπου ή του πλοίου
                                                                                                 Σιρμαγιά: εμπόρευμα αλλά και χρηματικό κεφάλαιο


Silvia Ganora, Karpathos 


                                                                     Του λαλημάτου ή Νυφάτος

                                                                     Θωρείς τον αγριαμάραντο στον ε(γ)κρεμό που στέκει
                                                                     χωρίς νερό ποτίζεται, χωρίς καρπό καρπιέται
                                                                     τρω(νε) το(ν) τα (ε)λάφια και ψοφού, τ' αγρίμια και μερώνου(ν)
                                                                     τρω(νε) το(ν) τ' μεροπρό(β)ατα* κι αρνιού(ν)ται των αρνιώ(ν) τω(ν)
                                                                     τρω(νε) το(ν) κ' οι μάνες οι καλές κι αρνιού(ν)ται τω(ν) παιδιώ(ν) τω(ν).
                                                                     Σ' ήθε το φά' η μάνα μου, να μου 'ρνηστεί κι εμένα
                                                                     γιατί ποτέ δεν ήκαμε κι εμέ το θέλημα μου,
                                                                     μόνο μου καταράστηκε στα ξένα να γυρίζω.


                                                                     *μεροπρόατα: τα ήμερα πρόβατα


 Kostas Balafas, Karpathos Island                     C. Manos, The village school, Karpathos, 1964


Κάρπαθος

Ο θρύλος του νησιού αναφέρει ότι επειδή οι πρώτοι κάτοικοι αγαπούσαν υπερβολικά τον τόπο τους, έκλεψαν τους Ολύμπιους θεούς και τους έφεραν εδώ. 
Για την πράξη αυτή, ονομάστηκαν Αρπάθεοι. Αργότερα μετατράπηκε σε Καρπάθεοι και τέλος σε Καρπάθιοι οπότε και η Κάρπαθος. Ο Όμηρος την ονομάζει 
Κράπαθο, σύμφωνα με αναφορά στα Γεωγραφικά του Στράβωνα.

 Άλλα αρχαία ονόματα του νησιού είναι Τετράπολις, Ανεμόεσσα και Ανεμούσα. 

Τον 7ο αιώνα μ.Χ. λόγω των πειρατικών επιδρομών, κυρίως Σαρακηνών πειρατών, οι κάτοικοι των αρχαίων πόλεων εγκατέλειψαν τις αρχικές τους εστίες και αναζήτησαν
 καταφύγιο σε ορεινότερα και πιο δυσπρόσιτα σημεία του νησιού με αποτέλεσμα να ιδρύσουν την Όλυμπο. Η Όλυμπος παρέμεινε απομονωμένη από την υπόλοιπη Κάρπαθο 
με αποτέλεσμα να αναπτύξει ξεχωριστή παράδοση.

Η κατά τον Όμηρο «Κράπαθος» αρχικά αναφέρεται ότι βρισκόταν υπό Μινωική επιρροή και αργότερα υπήρξε μέλος της Αθηναϊκής συμμαχίας μέχρι το 400 π.Χ., που κατακτήθηκε από τους Ρόδιους.

Μεταγενέστερα, πέρασε διαδοχικά στα χέρια των Ρωμαίων και των Βυζαντινών, των Γενοβέζων (Ανδρέα και Λουδοβίκο Μορέσκο), των Ενετών (οικογένεια Κορνάρο) 
και των Οθωμανών Τούρκων. Το Μεσαίωνα, το νησί ονομαζόταν Σκαρπάντο (Scarpanto).

Το 1913, παραχωρήθηκε στους Ιταλούς. Η ελευθερία ήρθε νωρίτερα από τα υπόλοιπα Δωδεκάνησα, όταν στις 5 Οκτωβρίου 1944, με πρωτοστάτες τους κατοίκους των 
Μενετών, ξεκίνησε η επανάσταση και οι Ιταλοί εκδιώχθηκαν από το νησί.

Στα βόρεια του νησιού εκτείνεται η ακατοίκητη νησίδα Σαρία, με την οποία η Κάρπαθος παλαιότερα ήταν ενωμένη.


Nikos Niotis, Olympos, Karpathos, Greece 


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...